Trichoderma spp. là nấm sống phổ biến trong đất, nơi có nhiều dinh dưỡng, chất hữu cơ… Đây là nấm hoại sinh có khả năng ký sinh và đối kháng với nhiều loại nấm hại gây bệnh cây trồng.

Trichoderma spp sinh sống và phát triển mạnh ở vùng rễ, một số giống (strains) nếu được xử lý với hạt giống có thể sống trên bề mặt rễ ngay cả khi rễ mọc sâu xuống dưới đất cả mét và tồn tại tới 18 tháng sau khi được xử lý

Hình 1: Nuôi cấy nấm Trichoderma harzianum dòng T-22 mọc trong môi trường nuôi cấy.  Trong ảnh, quầng trắng không chứa các bào tử, trong khi quầng màu xanh mọc dầy đặc các bào tử T.harzianum (đính bào tử). Hình 2: Nấm Trichoderma phát triển trên bề mặt rễ.

I. Nấm Trichoderma: Phân loạị:

Trichoderma spp thuộc nhóm nấm Deuteromycetes (Nhóm nấm bất toàn - Fungi imperfecti), không có giai đoạn sinh sản hữu tính (*), sinh sản vô tính bằng những đính bào tử Conidia.

Trichoderma, đến nay,  đã xác định có ít nhất 33 giống, mỗi giống có những đặc tính riêng.

Ở Việt Nam, Đại Học Cần Thơ, Đại học Nông Lâm, Trung Tâm Công Nghệ Sinh Học TP.HCM đã phân lập được một số giống:  T. harzianum, T.viride, T.lignorum, T. koningii…

II. Nấm Trichoderma: Công dụng

Ký sinh nấm hại (Mycoparasitism): Trichoderma có khả năng khống chế, cạnh tranh và tiêu diệt nhiều loại nấm gây bệnh thối rễ, chết rạp cây con, xì mủ… trên cây trồng như Pythium, Rhizoctonia, Fusarium, Phytophthora, Sclerotium…bằng cách tiết ra một enzym làm tan vách tế bào các loài nấm hại, sau đó xâm nhập và hấp thu các chất dinh dưỡng làm nấm hại bị chết. Cần lưu ý, tuy Trichoderma có khả năng kiểm soát nhiều loài nấm hại, nhưng một số giống chỉ kiểm soát một số bệnh hiệu quả hơn một số giống khác trên một số bệnh nhất định. Ngoài tác dụng diệt nấm, nhiều nghiên cứu cho thấy một số giống Trichoderma còn giúp thúc đẩy (turn on) “cơ chế tự phòng vệ” của cây chống lại các tác nhân gây bệnh khác.   

Kích thích cây trồng sinh trưởng và phát triển: Một số giống Trichoderma giúp cây phát triển nhiều rễ, rễ mạnh nhiều hơn và mọc sâu hơn (sâu 1 m dưới mặt đất) nhờ đó giúp cây tăng cường tính chịu hạn và kháng đổ ngã… Ngoài ra, nghiên cứu gần đây cho thấy trên rễ cây bắp có  nấm Trichoderma giống T.22 cần ít hơn tới 40% đạm so với cây không có nấm Trichoderma.

Phân giải hữu cơ: Trichoderma spp được xem như nhà máy sản xuất phân hoá tố (enzymes) cellulase và nhiều phân hoá tố khác như chitinase, protease, pectinase, amylase… giúp phân giải chất xơ cellulose và các chất polysacharides khác như : chitin, lignin, pectin… do đó, Trichoderma thường được trộn chung với chất thải hữu cơ như vỏ đậu, vỏ cà phê, dư thừa thực vật sau thu hoạch để đẩy nhanh quá trình phân huỷ các chất hữu cơ thành các đơn chất dinh dưỡng giúp cây hấp thu dễ dàng hơn. Cũng nhờ đặc tính nầy, Trichoderma còn được dùng trong công nghệ thực phẩm và nghành dệt (giúp vải mềm hơn), công nghệ chế biến thức ăn gia súc ( thức ăn dễ tiêu hoá hơn), khử mùi hôi ở các bãi rác, chuồng trại, xử lý đáy ao nuôi tôm, cá…

Phân hữu cơ sinh học : Nhờ các đặc tính trên, Trichoderma thường được trộn với phân hữu cơ và các chế phẩm sinh học… bón vào đất, để ngoài việc hạn chế bệnh hại,  còn giúp:

Cải tạo lý hoá tính giúp đất tơi, xốp hơn, nhiều chất mùn hơn, tăng độ phì.

Giúp vi sinh vật có ích và vi sinh vật đối kháng có điều kiện phát triển.

Hạn chế phân bón hoá học và thuốc BVTV.

Giúp tăng cường khả năng phát triển hệ rễ (rễ nhiều hơn, mọc sâu hơn…).

Công nghệ chuyển gen: Nhiều gen có nguồn gốc từ Trichoderma có tiềm năng ứng dụng to lớn trong công nghệ chuyển gen để sản xuất ra cây trồng có khả năng kháng bệnh. Tuy hiện nay chưa có gen nào đưa ra thương mại hoá, nhưng các gen nầy và các gen từ nhiều loại vi khuẩn có lợi khác được xem là nguồn nguyên liệu cơ bản để sản xuất ra cây trồng có khả năng kháng bệnh

Một số gen có khả năng kháng bệnh sinh học lấy từ Trichoderma harzianum được “cấy” vào cây trồng giúp cây kháng được nhiều bệnh. Trong ảnh là cây thuốc lá và khoai tây được chuyển gen endochitinase từ Trichoderma thể hiện tính kháng bệnh cao với nấm Alternaria alternata (thuốc lá) và nấm Rhizoctonia solani (khoai tây). 

Tính mẫn cảm với thuốc trừ sâu : Trichoderma spp thể hiện tính kháng “bẩm sinh” với phần lớn hoá chất nông nghiệp bao gồm cả thuốc trừ bệnh, dù rằng một số giống thể hiện tính kháng có khác nhau. Tuy nhiên nhiều tài liệu khuyến cáo không dùng chung Trichoderma với Carbendazim, Benomyl.