Rệp kim hại cây có múi 07/01/2021

Ths. Huỳnh Kim Ngọc

Rệp kim, còn gọi là rệp tuyết (Citrus snow scale), tên khoa học Unaspis citri, Comstock, thuộc bộ nửa cánh (Hemiptera), họ Diaspididae gồm tới 2.400 loài rệp dính có lớp vỏ giáp bảo vệ. Rệp kim được xem là dịch hại trên tất cả các loại cây có múi, trừ cây quýt.     

Phân bố:

Rệp kim có nguồn gốc từ Châu Á, nhưng hiện nay được tìm thấy ở nhiều nước trồng cây có múi khắp thế giới

Vòng đời và sinh học:

 

Rệp kim cái có 3 giai đoạn phân biệt: Trứng, ấu trùng và thành trùng. Rệp kim đực có các giai đoạn này cộng thêm giai đoạn tiền nhộng và nhộng. Con đực tuổi 2 tạo lớp vỏ giáp để bảo vệ lớp cơ thể màu cam sáng bên trong. tuổi 3 hay giai đoạn tiền nhộng có đốm mắt rõ, đốt bụng nhọn, tuổi 4 (giai đoạn nhộng) hầu như bất động. Nhiều thế hệ gối lứa xảy ra hàng năm.

Nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển của rệp kim là từ 25 đến 38 độ C.

 

Con đực và con cái khác nhau đáng kể.

Con cái: Có hình bầu dục, giống con hàu, màu nâu đen, dài 2 mm, lớp vỏ giáp có màu nâu viền xám, do vậy con cái khó thấy khi bám trên thân cây. Bên dưới lớp vỏ giáp, cơ thể có màu kem sáng. Con đực nhỏ hơn, dài 1mm, màu trắng. cả hai có mép chạy dọc theo chiều dài thân. Nhiều con đực màu trắng bám trên thân và cành trông như được phủ một lớp phấn trắng, do vậy có tên rệp tuyết (Snow)

 

Rệp kim cái trưởng thành

Con đực: Thành trùng đực có cánh có màu cam sáng, râu hình sợi chỉ có 10 đốt, 4 đốm mắt màu tím, không có bộ phận miệng.

Rệp kim đực chưa trưởng thành và thành trùng con cái.

Trứng: Trứng hình tròn, màu cam sáng, dài khoảng 0.3 mm, được đẻ từng trứng một bên dưới lớp vỏ bảo vệ của con cái và thường nở sau 30 phút đến 3 giờ sau khi trứng được đẻ, sau khi trứng này nở, thành trùng mới tiếp tục đẻ trứng khác. Suốt 2 – 3 tháng, một con cái có thể đẻ tới 150 trứng. Trứng nở, rệp bò đến nơi ở mới trên cùng cây, chúng có thể phát tán bởi gió, chim, các động vật hay chính con người. Chúng bám ngẫu nhiên trên các kẻ nứt trên vỏ, bắt đầu chích hút và hình thành lớp sáp bảo vệ ngoài che phủ cơ thể. Con đực lột xác hai lần, con cái 4, hai pha cuối là giai đoạn tiền nhộng và nhộng với các dấu hiệu giống như con trưởng thành. Con thành trùng đực màu cam, có mắt, râu và một cặp cánh, nhưng không có khẩu biện (hàm miệng).

Vòng đời khoảng 2 – 3 tháng tùy nhiệt độ.

Ấu trùng: Giai đoạn này bắt đầu sau khi rệp dính bắt đầu nở ra từ trứng. Ấu trùng được gọi là bọ, đây là giai đoạn phát tán. Ấu trùng có dạng tròn, màu vàng sáng, bộc phát vào mùa Thu, nhưng có thể xảy ra suốt năm.

Sau khi lột xác lần đầu đã phân biệt tính đực/cái và ấu trùng bắt đầu hình thành lớp vỏ sáp bên ngoài. Con đực có lớp vỏ sáp trắng, con cái có màu xám.

Ký chủ: Rệp kim lây lan trên nhiều cây có múi như:

+ Chanh (Citrus aurantifolia),

+ Cam chua (Citrus aurantium).

+ Bưởi (Citrus maxima).

+ Cam Navel (Citrus sinensis).

 Ở nhiều nơi khác trên thế giới, rệp kim lây nhiễm trên các ký chủ khác bao gồm thơm, mãng cầu, mít, ớt, quít (mandarin), dừa, chuối, ổi… Tuy nhiên gây hại chú yếu trên cây có múi.       

Triệu chứng gây hại:

Rệp kim chích hút nhựa trên thân, cành ở các cây già. Rệp kim có thể thấy cả trên lá, trái, nếu mật số quá dầy đặc. Triệu chứng ban đầu làm cây suy yếu và cho ít trái. Nếu mật số cao kéo dài, sự phát triển của vỏ cây bị ảnh hưởng và vỏ cây không thể phát triển bình thường, vỏ có thể trở nên nứt nẻ, già cổi, chính vết nứt nẻ trên lớp vỏ có thể là cửa ngỏ giúp các côn trùng đục thân hay các mầm bệnh xâm nhập, gây hại cây. Rệp kim phát triển mật số cao và gây hại vào mùa khô.     


Cành bị rệp kim gây hại

 

Vỏ bị nứt nẻ do rệp kim bám dầy đặc

Phòng trừ:

- Biện pháp sinh học:

Dùng thiên địch ký sinh và ăn mồi như ong ký sinh Aphytis lingnanensis, bọ rùa Chilochorus circumdatus.

- Biện pháp canh tác:

Do rệp kim luôn di động trong suốt vòng đời, nên điều cốt yếu trong việc phòng ngừa là hạn chế rệp phát tán. Rệp kim có thể phát tán bởi gió, công cụ làm vườn, con người, côn trùng thụ phấn, nông cơ cụ như dao cắt cành, máy rung trái, do vậy cần vệ sinh nông cơ cụ trước khi đi đến nơi trồng mới, và nông dân cần phải giũ sạch quần áo trước khi đi vào khu trồng mới.

Giống:

Chưa ghi nhận giống kháng, tuy nhiên cành ghép phải sạch rệp, nếu có tỉa bỏ, phun thuốc sâu

Biện pháp hóa  học:                    

Thăm đồng là yếu tố quan trọng trước khi quyết định dùng thuốc trừ sâu. Nếu rệp ít có thể dùng bàn chải cạo sạch, sau đó khoảng một tuần có thể làm lại lần nữa. Nếu rệp quá nhiều phải dùng thuốc trừ sâu, có thể tham khảo các thuốc dưới dây

+ Thuốc gốc lưu huỳnh như Sulox 80WP

+ Phun dầu khoáng SK Enspray 99EC hay dung dịch tẩy rửa (Xà phòng) do rệp được phủ lớp sáp bảo vệ, phun dầu khoáng hay dung dịch tẩy rửa sẽ làm tan lớp sáp, cơ thể rệp bị mất nước và chết. Có thể phun luân phiên dầu khoáng/xà phòng với thuốc gốc lưu huỳnh Sulox 80WP.

+ Hoặc có thể phun thuốc Sec Saigon 25EC, nên pha chung với dầu khoáng SK Enspray 99EC (50 ml/25 L). Chú ý do rệp kim đóng nhiều lớp chồng lên nhau, có thể 7-8 lớp, nên cần phun nhiều lần, mỗi lần cách nhau 5 – 7 ngày, để diệt rệp kim nằm bên dưới.

 

Tin cùng loại

Bọ dưa chủ yếu gây hại trong mùa nắng, hoạt động mạnh vào lúc sáng sớm hay chiều mát. Bọ gây hại bằng cách cạp lớp biểu bì trên lá thành một vòng tròn, phần bị cạp sẽ đứt rời khỏi lá. Bọ dưa thường gây hại trên các cây còn non, nếu mật số cao, bọ dưa có thể ăn trụi hết lá và đọt non, ngoài gây hại trên lá, bọ dưa còn đẻ trứng vào đất, gần gốc, trứng nở ra ấu trùng ăn rể, đục vào gốc khiến cây bị vàng héo, kém phát triển.

Khoai tây là loại rau ăn củ mang lại giá trị kinh tế cao. Đây là loại nông sản được xã hội tiêu thụ khá lớn và phổ biến. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất, nhà nông thường phải đối mặt với nhiều loài bệnh hại. Trong đó, bệnh mốc sương là một trong những loại bệnh hại nguy hiểm nhất với cây khoai tây. Bệnh mốc sương đã gây mất mùa, làm tăng chi phí và cản trở việc sản xuất khoai tây của nhà nông.

Ngày nay, cúc là loài hoa được nhiều người ưa chuộng bởi tính đa dạng và nhiều sắc màu của chúng, và đã được người dân sử dụng ngày càng phổ biến. Hoa cúc cũng đã được trồng ở nhiều vùng trong cả nước, nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng tăng. Vì vậy, các vùng trồng hoa thường không có thời gian cho đất nghỉ và cũng không kịp luân canh với các loại cây trồng khác.

Là hỗn hợp lý tưởng để phòng và trị nhóm côn trùng chích hút cả giai đoạn non và trưởng thành như rầy, rệp, rầy mềm, bọ trĩ, bọ phấn, bọ xít, ve sầu… Nên hạn chế lan truyền bệnh virus, do cả hai hoạt chất đều tác động trực tiếp đến hệ thần kinh côn trùng nên khi trúng phải thuốc, côn trùng lập tức ngừng chích hút và truyền bệnh.

Cỏ dại là một trong những đối tượng dịch hại thường xuất hiện trên đồng ruộng, với tính chống chịu cao, sinh trưởng mạnh chúng cạnh tranh dinh dưỡng, nước làm ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển cây lúa, đồng thời là nơi trú ẩn của chuột và các loại sâu bệnh hại gây khác…

Trên cam quýt, sâu gây hại bằng cách đục vào dưới biểu bì lá non của cây, tạo thành những đường ngoằn nghoèo, nhưng không bao giờ cắt nhau, trong đường đục có thể thấy các vệt phân đen do sâu thải ra. Lá bị hại, giảm quang hợp, cây sinh trưởng và phát triển kém. Sâu chỉ gây hại trên các lá non.

Sầu riêng là một trong những cây ăn quả cho lợi ích kinh tế cao. Tuy nhiên, vào mùa mưa, cây sầu riêng thường gặp phải một số bệnh hại đặc thù. Cháy lá là một trong số các bệnh nguy hiểm trong mùa mưa đối với sầu riêng. Bệnh gây hại trên cả lá non và lá già, cả trên vườn ươm và vườn cây lớn. Trên lá, vết bệnh không có hình dạng rõ rệt.

Ớt là loại cây trồng có giá trị kinh tế cao. Đây là loại rau ăn trái được xã hội tiêu thụ lớn và thường xuyên. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất, nhà nông thường phải đối mặt với nhiều loài bệnh hại. Trong đó, bệnh mốc sương (sương mai) là một trong những loại bệnh hại nguy hiểm nhất với cây ớt. Bệnh mốc sương đã làm thiệt hại năng suất và chất lượng ớt, làm tăng chi phí phòng trừ.

Héo xanh là bệnh khá phổ biến đối với cây cà tím, nhất là khi có điều kiện thời tiết nóng ẩm. Bệnh héo xanh cà tím đặc biệt phổ biến ở các vùng trồng chuyên canh, hoặc vùng chuyên trồng các cây rau màu như cà chua, ớt…nhiều năm. Hiện nay, héo xanh cà tím vẫn đang là một loại bệnh nan giải đối với người trồng.

Cải bắp là một trong những loại rau được thị trường ưa chuộng và tiêu thụ quanh năm, với số lượng lớn. Vì vậy trồng cải bắp thường cho thu nhập kinh tế cao. Tuy nhiên, sâu bệnh hại là một trong những yếu tố làm tăng chi phí giá thành và gây cản trở sản xuất. Một trong những bệnh hại khó phòng trừ...

  • Trụ sở Chính
  • CÔNG TY CỔ PHẦN BẢO VỆ THỰC VẬT SÀI GÒN
  • Nguyễn Văn Quỳ, khu phố 1, phường Tân Thuận Đông, quận 7, TP.HCM
  • Mã số thuế: 0300632232
  • Tel: (028) 38 733 295 - 38 732 077
  • Fax: (028) 38 733 033 - 38 733 391
  • Website: www.spchcmc.vn - Email: info@spchcmc.vn
  • Xí nghiệp Bảo vệ Thực vật Sài Gòn
  • XÍ NGHIỆP CÔNG TY CỔ PHẦN BẢO VỆ THỰC VẬT SÀI GÒN
  • Lô C1-C3 Khu công nghiệp Hiệp Phước, xã Hiệp Phước, huyện Nhà Bè, TP.HCM
  • Tel: (028) 3873 4089 - Fax: (028) 3873 4090
  • Đơn vị trực thuộc
  • Kết nối chúng tôi