Bọ dừa: Thiệt hại và phòng trị 18/01/2019

Thạc sĩ: Huỳnh Kim Ngọc

Thiệt hại:

Bọ cánh cứng hại dừa còn gọi là Bọ dừa có nguồn gốc từ Indonesia, sau đó lây lan qua các đảo ở Thái Bình Dương như quần đảo Salomon (1929), Vanuatu (1937), Tahiti (1961), Úc (1984)… Tại vùng Đông Nam Á, Bọ dừa được phát hiện và gây hại khoảng năm 1999 – 2000. Ở Cambodia (2001) gần 2 triệu cây dừa bị chết và 7,2 triệu cây bị hư hại do bọ dừa. Tại Indonesia, bọ dừa là dịch hại chính ở hầu hết các tỉnh trồng dừa tại đây. Tại Malaysia, bọ dừa (Pleisispa reichei) được xem là dịch hại nguy hiểm hàng đầu đối với kỷ nghệ trồng dừa và dừa kiểng trên khắp cả nước. Tại Myanmar, bọ dừa được phát hiện gây hại muộn hơn (2004), tuy nhiên chánh quyền đã báo động và khẩn cấp tìm biện pháp đối phó. Tại Thái Lan, bọ dừa gây thiệt hại trầm trọng và đe doạ đến kỹ nghệ trồng dừa ở các tỉnh phía Nam và miền Trung nước này, nơi mà hàng năm giá trị thu được từ ngành trồng dừa lên đến 30 triệu đô la và ảnh hưởng trực tiếp đến 50,000 nông hộ tiểu điền, ngoài ra còn đe doạ nghiêm trọng đến kỷ nghệ du lịch. Tại Việt Nam, bọ dừa được ghi nhận lần đầu tại ĐBSCL vào năm 1999 và thiệt hại do bọ dừa gây nên ước tính lên đến 17,8 triệu đô la (2002), chi phí dùng thuốc phòng trừ lên đến 722,000 đô la… Dù vậy, dịch bọ dừa vẫn tiếp tục lây lan nhanh qua các tỉnh khác ở duyên hải Nam Trung bộ, ngoài việc ảnh hưởng đến thu nhập của nhà nông, bọ dừa còn ảnh hưởng đến vùng có cảnh quan du lịch nổi tiếng cả nước và môi trường sinh thái do việc dùng thuốc trừ trừ bọ dừa không đúng cách…

Phân loại:

Bọ dừa (Coconut hispine beetle, coconut leaf beetle, The two-coloured coconut leaf beetle) có tên khoa học là Brontispa longissima (Gestro), thuộc họ Ánh kim (Chrysomelidae), Bộ cánh cứng (Coleoptera), lớp côn trùng (Insecta), ngành chân đốt (Arthropoda), giới động vật (Animalia).

 

Ký chủ:

Đến nay, bọ dừa được ghi nhận gây hại cho nhiều loại cây trồng thuộc họ Cau, Dừa (Palmae), trong đó chủ yếu là dừa giai đoạn vườn ươm, vườn trồng nhất là cây còn non.

Đặc tính sinh học và gây hại:

Trứng: hình bầu dục, hơi dẹp, màu nâu sậm, được đẻ từng quả rời rạc kết dính lại trong kẻ lá của đọt non chưa bung ra, trứng dính chặt vào mặt lá thành hàng dài. Trứng nở 4 - 5 ngày sau khi đẻ. 1 con cái có khả năng đẻ 120 trứng.

Ấu trùng: có 5 tuổi (có tài liệu nói có 4 tuổi),  ấu trùng tuổi 1 có màu trắng, đầu hơi to so với thân mình, trên mặt của lớp chitin có các gai nhỏ, ấu trùng tuổi 2 các gai mọc dài ra ở hai bên thân và một đôi gai giống như cái kẹp ở cuối bụng, ấu trùng tuổi lớn có thân mình hơi dẹp chuyển sang màu vàng nâu, gồm 13 đốt. Ấu trùng mới nở bắt đầu ăn lá non, ít di chuyển và có xu hướng sợ ánh sáng. Ấu trùng hại nặng hơn con trưởng thành. Giai đoạn ấu trùng kéo dài khoảng 30 – 40 ngày.

Nhộng: giống ấu trùng tuổi 5, nhưng thân mình hơi co rút lại. Giai đoạn nhộng kéo dài khoảng 6 ngày trong kẻ lá non.

Thành trùng: đầu có màu nâu đậm, có râu dài, ngực màu vàng nâu, cánh trước màu đen, đầu cánh có màu vàng nâu, cánh có ánh kim, trên cánh có các chấm trắng chạy dài dọc theo cánh. Con đực nhỏ hơn con cái. Thành trùng cũng không thích ánh sáng, không bị dẫn dụ bởi ánh sáng, chủ yếu hoạt động và di chuyển (bay) vào ban đêm. Thành trùng gây hại trong kẻ lá non bằng cách cạp biểu bì lá non và thải phân tại chổ nên nơi cư trú và gây hại của bọ dừa rất dơ bẩn, nên triệu chứng nhận diện thiệt hại do bọ dừa là trên các lá non chưa bung ra ta thấy các sọc màu nâu đen chạy dọc theo gân lá, nếu tách ra ta sẽ thấy bọ dừa sống và gây hại dọc theo gân lá. Khi lá non bi hại bung ra, ta thấy lá khô, héo, mép tua và lá rủ xuống. Khi lá chết khô, thành trùng sẽ di chuyển xuống cuống lá (bẹ) bên dưới chờ đọt kế tiếp mọc ra và tiếp tục gây hại. Nếu mật số bọ dừa cao, lá mới mọc ra sẽ bị bọ liên tục cắn phá làm cây suy kiệt dần, còi cọc, cho năng suất trái kém và nếu nặng cây có thể chết. Thành trùng sống kéo dài có thể đến 220 ngày.

 

Bọ dừa thường gây hại nặng vào mùa khô hơn mùa mưa (do vào mùa khô cây thiếu nước, sinh trưởng kém hơn, nếu cây cùng lúc bị kiến vương gây hại, thiệt hại sẽ càng trầm trọng hơn), dừa non bị hại nặng hơn vườn dừa già do cây có sức chống chịu tốt hơn, vườn ít chăm sóc bị hại nặng hơn vườn chăm sóc, bón phân tốt.

Do khả năng bay hạn chế nên bọ dừa chủ yếu phát tán nhờ con người (di chuyển cây giống từ nơi nầy sang nơi khác) và do gió.

 

Thiên địch:

Gồm: (1) Kiến, (2) Đuôi kiềm (Chelichoches sp), (3) Thiên địch ký sinh giai đoạn nhộng Tetrastichus brontispa, (4) Nấm ký sinh Metarhizum anisopliae var. anisopliae, (5) Nấm ký sinh Beauveria bassiana và (6) Ong ký sinh ấu trùng Asecodes hispinarum.

Cách phát hiện và Phòng trị:

- Phát hiện: Quan sát lá non trên đọt, nếu thấy lá khô héo, có các vệt nâu dài dọc theo gân lá, nếu có thể, vạch kẻ lá để xem bên trong có trứng, ấu trùng hay thành trùng bên trong hay không.

- Phòng trị: Cần tiến hành đồng loạt trên diện rộng, có thể vận dụng các biện pháp sau:

+ Trước khi vận chuyển mua bán dừa giống hay các cây thuộc họ cau, dừa (cau bụng, cau vàng, cau trắng, cau đỏ, cau champagne, cọ cảnh, đủng đỉnh, dừa nước….) và cây họ Thiên Tuế từ vùng nầy sang vùng khác, cần kiểm tra lá đọt như đã nói trên, để phát hiện và phòng trị kịp thời không cho phát tán ra diện rộng.

+ Chăm sóc vườn dừa, cau kiểng, thiên tuế tốt, thường xuyên kiểm tra lá đọt để phát hiện sớm và phun thuốc trừ.

+ Bảo vệ thiên địch ăn mồi (kiến, đuôi kiềm), thiên địch ký sinh (ong ký sinh ấu trùng), nấm ký sinh…

+ Nuôi, nhân và phóng thích ong ký sinh Asecodes hispinarum.

+ Cây bị bọ dừa gây hại, nếu có thể, chặt và tiêu huỷ lá non để tiêu diệt trứng, ấu trùng nhộng và thành trùng bên trong.

+ Phun thuốc: Bọ dừa rất nhạy cảm với thuốc trừ sâu nhất là các loại thuốc có tính vị độc, tiếp xc, lưu dẫn, do đó nếu điều kiện thuận lợi (cây thấp) và cho phép (Không gây ô nhiễm môi trường xung quanh), có thể phun các loại thuốc như Sec Saigon 5, 10 hay 25EC, Brimgold 200WP lên đọt non dừa, cau kiểng… phun ướt đều kẻ lá non, phun buổi chiều tối.

+ Đặt thuốc vào bẹ lá: Do việc phải leo lên cây phun thuốc rất nguy hiểm và tốn công sức lại hại thiên địch, nên biện phát hiệu quả, ít gây ô nhiễm và tương đối đơn giản là dùng thuốc Gà Nòi 4 GR (bỏ thuốc hạt vô vải mùng, gói khoảng 20 – 30 gam), đặt vào bẹ lá non của cây dừa, cau. Do tác dụng tiếp xúc, vị độc, thấm sâu nên thuốc sẽ diệt ấu trùng và cả bọ trưởng thành sống bên trong lá.

Lưu ý: Chỉ đặt thuốc khi cây dừa đ lớn, trên 5 năm tuổi.

 

 

Tin cùng loại

Cây mai từ lâu đã gắn liền với người dân Việt Nam, đặc biệt ở miền Nam mỗi dịp Xuân về. Mai tượng trưng cho sự thịnh vượng, hạnh phúc và may mắn. Thú chơi mai đã được nhiều người biết đến, để có một cây mai đẹp ra hoa đúng tết, hoa đẹp, lâu tàn thì cần một năm chăm sóc rất kỹ, để tạo dáng cây mai đẹp có khi mất 3 đến 5 năm mới thành công.

Hiện nay các loại dưa được trồng với diện tích khá lớn ở Việt Nam, chúng là những loại cây có giá trị kinh tế cao. Các loại dưa đang được xã hội tiêu thụ với lượng lớn và thường xuyên dưới dạng rau-quả. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất, nhà nông thường phải đối mặt với nhiều loài bệnh hại. Trong đó, bệnh mốc sương (có nơi gọi sương mai) là một trong...

Cây khoai lang từ lâu đã giúp người nông dân thoát nghèo chính trên mảnh đất của mình nhưng những năm gần đây đã bắt đầu xuất hiện loại bệnh làm cho dây khoai lang chết hàng loạt dẫn đến nhiều hộ nông dân trồng khoai lang thua lỗ nặng. Đã có rất nhiều những ruộng khoai lang gần như mất trắng vì bệnh này. Đó là bệnh chết dây (chết tím dây) trên cây khoai lang hay còn gọi là bệnh héo vàng đang làm cho người trồng khoai lang cảm thấy lo lắng mỗi khi bước vào vụ mới.

Dưa hấu là loại cây trồng có giá trị kinh tế cao, do trái dưa hấu được xã hội yêu chuộng và tiêu thụ thường xuyên. Tuy nhiên, trong quá trình sản xuất dưa hấu, nhà nông thường phải đối mặt với nhiều loài bệnh hại. Trong đó, sương mai là một trong những loại bệnh hại nguy hiểm với cây dưa hấu nói riêng và cây họ bầu bí nói chung.

Từ tháng 10 - 12 dương lịch hàng năm, những vườn điều ở các tỉnh Miền Đông Tây Nguyên và Miền Trung Nam Bộ trút bỏ dần bộ lá già cỗi, khoác lên mình tán lá mới xanh non mơn mởn. Thời gian này cây điểu cũng bắt đầu ra hoa và kết trái, cần dinh dưỡng đa, trung và vi lượng nhiều hơn lúc bình thường.

Bọ trĩ là dịch hại phổ biến trên xoài, đây là loại côn trùng rất nhỏ. Tuy nhiên, có thể thấy được bằng mắt thường, thân hình thon dài, miệng rất cứng, khỏe, phá hại bằng cách dùng miệng đục thủng vào bộ phận non của cây như lá non, chồi, bông, trái… rồi hút nhựa. Trên lá, bọ trĩ chích hút ở mặt dưới lá làm lá phát triển không bình thường, cong queo, hai mép cúp xuống. Trên chồi, làm chồi không ra lá, trái.

Sâu đục thân gốc và cành là một loại xén tóc, có vòng đời dài cả năm, sâu đục vào thân cành, gây hại nghiêm trong trên các vườn điều già cỗi, trồng dầy,rậm rạp, ít chăm sóc. Sâu đục thân có 2 loại: Sâu đục thân gốc và sâu dục cành. Sâu đục thân gốc là xén tóc, thành trùng cái đẻ trứng vào các vết nứt trên vỏ cây, cách thân khoảng 1,5 mét trở xuống, sau đó sâu ăn phần vỏ mềm rồi đục sâu vào bên trong tạo thành những đường hầm ngoằn nghèo,...

Bệnh chổi rồng gây hại trên chồi non và chùm hoa làm các bộ phận này không phát triển, giảm khả năng đậu hoa, đậu trái, trái kém chất lượng, năng suất thất thu. Triệu chứng bệnh “chổi rồng” dễ nhân diện: Chồi non bị bệnh mọc thành chùm với nhiều nhánh nhỏ, ngắn, biến dạng, cong quẹo, vặn xoắn, nhánh bệnh co cụm trông như bó chổi, do đó bà con gọi là “chổi rồng”. Chùm hoa bị bệnh cũng có triệu chứng tương tự, chùm hoa kém phát triển, phác hoa ngắn,...

Gây hại cho nhiều loại cây trồng: Bơ, sầu riêng, ca cao, điều... Tác hại: Mọt đục lổ vào thân, cành, tạo hầm, đẻ trứng, một ổ 30 – 50 trứng, trứng nở, mọt non tiếp tục đục khoét. Vết đục có màu đen, ướt do nấm fusarium cộng sinh trên cơ thể mọt. Mọt đục làm cành khô, dễ gảy. Bọ xít muỗi có hai loại: Màu nâu đỏ và xanh. Vòng đời khoảng một tháng, biến thái không hoàn toàn, ấu trùng có 5 tuổi, ấu trùng và thành trùng giống nhau về hình dạng,...

Ngay từ năm 1923, các nhà nghiên cứu đã xác định được Bo (B) là một trong những nguyên tố vi lượng thiết yếu đối với cây trồng. Ngày nay tình trạng thiếu Bo đã được phát hiện ở hầu hết các loại cây trồng trên khắp thế giới. Bài viết này nhằm giúp các nhà vườn hiểu khái quát về vai trò, yếu tố tác động của môi trường cũng như nhận biết được các triệu chứng, tác hại khi cây trồng thiếu Bo,...

  • Trụ sở Chính
  • CÔNG TY CỔ PHẦN BẢO VỆ THỰC VẬT SÀI GÒN
  • Nguyễn Văn Quỳ, khu phố 1, phường Tân Thuận Đông, quận 7, TP.HCM
  • Mã số thuế: 0300632232
  • Tel: (028) 38 733 295 - 38 732 077
  • Fax: (028) 38 733 033 - 38 733 391
  • Website: www.spchcmc.vn - Email: info@spchcmc.vn
  • Xí nghiệp Bảo vệ Thực vật Sài Gòn
  • XÍ NGHIỆP CÔNG TY CỔ PHẦN BẢO VỆ THỰC VẬT SÀI GÒN
  • Lô C1-C3 khu Công nghiệp Hiệp Phước, xã Hiệp Phước, huyện Nhà Bè, TP.HCM
  • Tel: (028) 3873 4089 - Fax: (028) 3873 4090
  • Đơn vị trực thuộc
  • Kết nối chúng tôi