Bệnh đạo ôn do nấm Pyricularia oryzae gây ra, là một trong vài loại dịch hại nguy hiểm đối với cây lúa ở nước ta và nhiều nước khác trong khu vực. Nấm bệnh có thể tấn công trên lá, trên cổ bông (cổ gié) hoặc trên hạt.

Trên lá: bệnh hại chủ yếu ở giai đoạn mạ - đẻ nhánh, cổ bông và hạt . Lúc đầu vết bệnh chỉ nhỏ như đầu mũi kim, mầu xám xanh giống như bị nước sôi, sau chuyển sang mầu nâu, rồi lan rộng dần ra thành hình thoi, xung quanh mầu nâu đậm, giữa mầu xám trắng. Nếu nặng, nhiều vết liên kết lại với nhau tạo thành mảng lớn, có thể làm lá bị khô cháy, cây lúa lụi tàn, gây thất thu năng suất nghiêm trọng. 

Trên  cổ bông (cổ gié): nếu nấm bệnh tấn công trên cổ bông (cổ gié), sẽ cản trở việc vận chuyển chất dinh dưỡng từ cây lúa lên nuôi bông, nuôi hạt, hạt lúa sẽ bị lép lửng. Nếu bệnh tấn công sớm có thể làm cho hạt lúa bị lép hoàn toàn.

Chỗ bị bệnh lúc đầu có mầu xám xanh, sau chuyển dần sang mầu nâu, nâu đậm. Nếu ẩm độ không khí cao, chỗ vết bệnh sẽ mọc một lớp nấm mốc mầu xám xanh, dễ bị gẫy, làm ruộng lúa trở nên xơ xác. 

Trên hạt: vết bệnh có hình tròn, viền nâu, tâm mầu xám trắng, đường kính khoảng 1 - 2mm, làm hạt lúa bị lem lép, Nếu bị bệnh sớm, hạt lúa có thể bị lép hoàn toàn 

Để hạn chế tác hại của bệnh một cách chủ động, cần áp dụng kết hợp nhiều biện pháp một cách đồng bộ và hợp lý trong quy trình quản lí dịch hại tổng hợp ngay từ đầu vụ. Cụ thể là :  

Gieo trồng giống kháng bệnh. Muốn có giống kháng bệnh phù hợp với tình hình đất đai, thời vụ, tập quán canh tác…của địa phương, trước khi mua giống bà con nên tham khảo ý kiến của cán bộ BVTV hoặc Khuyến nông ở địa phương để chọn giống cho phù hợp. Nên mua giống xác nhận ở những cơ sở tin cậy như các Viện nghiên cứu, Công ty hoặc Trung tâm giống… 

Không gieo trồng giống nhiễm bệnh, không lấy lúa ở những ruộng đã bị bệnh đạo ôn ở vụ trước để làm giống cho vụ sau.  

Không gieo sạ quá dầy, mỗi ha chỉ gieo sạ khoảng 100 - 120kg, nếu dùng máy sạ hàng chỉ cần 70 - 80kg.  

Không bón qúa nhiều phân đạm, nhất là thời kỳ cuối đẻ nhánh và trước sau trỗ. Phải bón cân đối giữa đạm, lân và kali. Nên bón theo bảng so mầu lá lúa để cây lúa luôn khỏe mạnh, không bị tốt lốp, có sức chống đỡ với bệnh. 

Kiểm tra ruộng lúa thường xuyên để kịp thời phát hiện và có biện pháp phòng trị bệnh kịp thời. Nếu phát hiện có bệnh, mà thời tiết đang phù hợp cho bệnh (trời lạnh, đêm và sáng sớm có nhiều sương mù, hoặc trời có mưa nhỏ xen kẽ, ban ngày trời âm u ít nắng…) thì phải ngưng bón đạm, không để ruộng bị khô nước và tiến hành phun xịt thuốc kịp thời.    

Phòng trị:  

Đạo ôn lá: Phun Kisaigon 50EC, lúa vàng 25 WP, Trizole 75 WP

Đạo ôn cổ bông: Phun Trizole 75WP, Pysaigon 50WP (1kg/ha, pha 20gr/bình 8 lít phun 5 bình/1000m²) Sử dụng đúng theo sự hướng dẫn của nhà sản xuất có ghi trên nhãn thuốc  

Chú ý:  

1/ Xử lý hạt giống bằng nước nóng hoặc bằng thuốc Trizole 75 WP; Trizole 20 WP + Dipomate 80 WP  

2/ Cần phun ướt đều bộ lá. Trời nhiều sương đợi khi ráo sương rồi mới phun nên phun vào buổi sáng. 

Nếu ruộng bị bệnh gây hại nhiều, thì phun tiếp lần 2 sau lần 1 khoảng 7 - 10 ngày.

Khi lúa bắt đầu trỗ, nếu thấy thời tiết thuận lợi cho bệnh, thì dùng những loại thuốc trên phun ngừa bệnh gây hại trên cổ bông (cổ gié) và  hạt lúa. Phun tiếp lần 2 khi lúa vừa trỗ xong (phun vào sáng sớm hoặc chiều mát để không ảnh hưởng đến thụ phấn của bông lúa). 

Có thể sử dụng KiSaigon 10H rải xuống ruộng khi bệnh chớm phát sinh, với lượng 25kg/ha. 

Tuyệt đối không pha thêm những loại phân bón lá có tỷ lệ đạm cao phun xịt cùng với thuốc. Để thuốc bám dính tốt, không phun xịt khi lá lúa còn ướt sương hoặc nước mưa. 

NGUYỄN DANH VÀN